Küba Sağlıkta Neden Başarılı?

İlker Belek |

Küba’nın sağlıktaki başarısı kamucu yaklaşımıyla ilişkilidir.

cuba-healthcare

Che’nin resminin yanında “Bir tek insanın hayatına dünyanın en zengin adamının sahip olduğu altından daha çok değer verin,” yazıyor.

Geçtiğimiz hafta içinde Küba’nın geliştirdiği AC kanseri aşısıyla ilgili olarak yeni bir haber basına yansıdı. Kamuoyunun konuyla ilgili ilk bilgilenmesi Mayıs 2016’da olmuştu.

Küba, AC (akciğer) kanserinin ilerlemesini yavaşlatan ve hastaların ömrünü yaklaşık bir yıl kadar uzatan bir madde geliştirdi: Cimavax. Kübalılar buna aşı deseler bile madde koruyucu değil. Cimavax tümörün ürettiği epidermal büyüme faktörü denilen ve tümörün büyümesini sağlayan proteini hedef alıyor ve bu proteinin tümör hücrelerine yapışmasını engelliyor.

Ancak geçen hafta yansıyan yeni habere göre önümüzdeki dönemde bu maddenin AC kanserinden koruyucu olarak çocukluk döneminde uygulanması söz konusu olabilecek. Ayrıca aynı maddenin AC kanseri dışındaki diğer kanser türleri için de kanserin ilerlemesini yavaşlatmak amacıyla kullanılabileceği belirtiliyor. Küba Hükümeti Cimavax’ı bedava olarak AC kanserinin tedavisinde rutin kullanıma sokmuş bulunuyor. Amerikan FDA ise klinik araştırmaları başlattı.

AC kanseriyle ilgili olan bu gelişme Küba’nın sağlıktaki durumunu yeniden gündeme soktu. Küba sağlıkta dünyanın en başarılı ülkesi. Örneğin 2015 yılı bebek ölüm hızı binde 4. Aynı hız Danimarka’da binde 3. Oysa, bebek ölüm hızını en fazla derecede etkileyen kişi başı gelir Küba’da 6000 dolar kadarken, Danimarka’da 60 bin doların üzerinde. Küba bebek ölüm hızını dünyanın en zengin ülkeleri seviyesine indirmeyi başardı.

Küba’nın sağlıktaki başarısının pek çok nedeni var. Ancak bunların en başına herhalde siyasi iradeyi yazmak gerekir. Küba 1959 sosyalist devriminden beri sağlık, eğitim ve sosyal güvenliğe diğer sektörlerin tamamından daha fazla derecede önem veriyor ve hem toplumsal yaşamı hem de ekonomiyi bu perspektif üzerinden örgütlüyor.

Bir ülkede devletin sağlığa tanıdığı siyasal önceliği tanımlamak bakımından kullanılabilecek en temel kriter ulusal gelirin ne kadarının sağlık, eğitim ve sosyal güvenlik için değerlendirildiğidir.

UNICEF’in 2016 yılı Dünya Çocuklarının Durumu raporuna göre, Küba’da 2013 yılı için sağlığın ulusal gelirdeki payı %10, eğitimin payı ise %13’tür. Küba bu oranlarla istisnasız bütün merkez kapitalist ülkeleri ve Türkiye’yi geride bırakmıştır. Ayrıca Küba’da sağlık harcamalarının hemen tamamı kamu tarafından yapılmaktadır.

Tablo 1: Değişik ülkelerde sağlıkla ilgili kimi göstergeler (2012-2015 için)

Kaynak: UNICEF, Dünya Çocuklarının Durumu 2016 ve WHO, Dünya Sağlık İstatistikleri, 2015

Kaynak: UNICEF, Dünya Çocuklarının Durumu 2016 ve WHO, Dünya Sağlık İstatistikleri, 2015

Devletin bu desteği tıbbi araştırma sektörü için de geçerlidir. Küba ihracatında biyoteknoloji ürünleri ikinci sıradadır. Önemli hükümet yatırımlarıyla Batı Havana Bilim Bölgesi denilen bir teknoloji kompleksi yaratılmıştır. Bu kompleksteki 50 kadar araştırma merkezinde toplam 12 bin kişi çalışmaktadır ve bunların 7 bini bilim insanıdır. (Belek İ, Küba’da Sağlık, 2015)

Küba’nın sağlığa yaptığı devlet desteği en kötü koşullarda bile azalmamıştır. Bilindiği gibi Küba’nın en zor dönemi Sovyetler Birliği’nin çöktüğü 1990’ların başına rastlar. Bu dönemde Küba bütün uluslar arası ekonomik desteğini yitirmiş, üstelik Amerika da aynı yıllarda Küba’ya uyguladığı ekonomik ambargoyu sıkılaştırmıştı. Sonuç olarak 1990-1995 döneminde Küba’nın ulusal geliri yarıya düşmüştü.

Böyle olmasına rağmen Küba’nın bu dönemdeki tercihi sağlık, sosyal güvenlik harcamalarını artırmak, buna karşılık savunma harcamalarını azaltmak yönünde olmuştur.

Tablo 2: Küba’da devlet bütçesinin dağılımı (milyon peso olarak)

Kaynak: Belek İlker, Küba’da Sağlık - Sosyalizmin Başarısı, Yazılama Kitabevi, 2015

Kaynak: Belek İlker, Küba’da Sağlık – Sosyalizmin Başarısı, Yazılama Kitabevi, 2015

Belli ki Küba’nın sağlıktaki başarısı kamucu yaklaşımıyla ilişkilidir. Ancak özellikle bugün sağlıktaki kamucu yaklaşım doğrudan doğruya ülkelerin siyasal yapısı tarafından belirlenmektedir. Küba sosyalist bir ülke olduğu için sağlığa kamucu yaklaşmaktadır. Küba, sosyalizmin sağlıktaki başarısını belgelemek bakımından en iyi örnektir.yazisonuikonu

Not: Bu yazı önce www.halkinsagligi.org sitesinde yayımlanmıştır.



Yorum yok

Ekleyin