9 Karikatürde “Eski” Türkiye

|

“Yeni Türkiye” diyorlar. 25 yıl öncesinin karikatürlerine bir bakmak bile, hala eskisinde yaşadığımızı gösteriyor.

İnfaz_Hibir

AKP şefleri bize “Yeni Türkiye’de” yaşadığımızı söyleyip duruyorlar. Eski Türkiye‘yi bilmeyince, onların sözlerine kanmak kolay. Yeni Türkiye ne kadar yeni?

Bu sorunun cevabını tarih kitaplarında değil de, daha umulmadık bir yerde, eski bir karikatür dergisinin sayfalarında arayalım. Çünkü çelişkileri öyle keskin bir yerdeyiz ki, karikatürlerde bile ülkemizin değişmeyen kaderi var. Eski Türkiye hala ayakta.

Hıbır dergisi 1989 yılında Oğuz Aral‘ın ünlü Gırgır dergisinden ayrılan karikatüristler tarafından kurulmuş. Aral’ın siyasi göndermeler taşıyan mizah çizgisini koruyan Hıbırcılar, dergi 1995 yılında kapanıncaya kadar, derginin kapaklarında ve ilk sayfalarında, güncel Türkiye siyasetini eleştiren karikatürler çizmişler.

Sayfaları çevirdikçe beni en çok şaşırtan şey, Türkiye siyasetinin gündemlerinin 25 yıldır aynı kalması oldu. Yalnızca faşizmin infaz politikasının sürmesi gibi genel bir şey değil bu sözünü ettiğim. Güçlü cumhurbaşkanı / zayıf başbakan çelişkisi gibi ayrıntılar düzeyinde de pek bir şey değişmemiş.

Yukarıdaki kapak derginin 4 Temmuz 1991 tarihli sayısından. “Şüpheli olduğu tespit edilen evlere yapılan baskınlarda mutlaka birkaç kişi “ölü olarak” ele geçiriliyor” deniyor.

Ev baskınları ve infazlar, Yeni Türkiye’de de çok yaygın. Dilek Doğan‘ı hatırlayalım: 18 Ekim 2015 gecesi, Küçük Armutlu’daki bir eve yapılan baskında, ailesinin gözü önünde göğsünden vurulup katledilmişti. Ondan birkaç ay önce de Günay Özarslan, baskın yapılan bir evde 15 kurşunla öldürülmüş, polis “çatışma çıktı” demişti.

Bu iki kadının katilleri ellerini kollarını sallayarak dolaşıyorlar bugün.

Şu karikatürde de bir başka benzerlik dikkatimi çekti:

İstikrar_Hibir

Karikatür 1991 Ağustos ayından. Yani o yıl yapılacak genel seçime sadece 2 ay kala çizilmiş. Özal’ın bir sözünü alıntılıyor: “Ülkemizde huzur ve kardeşlik istiyorsanız, barış içinde yaşamak istiyorsanız, istikrara oy verin” demiş Özal. Yargısız infazların tırmanışa geçtiği 1991 yılında.

Bir de 7 Haziran 2015 seçimlerinden bir gün önce, Başbakan Davutoğlu’nun ne dediğine bir bakın: “Bu seçim istikrar ile kaos arasında bir karar seçimi. Aynen 2002’deki değişim gibi, bu sefer de ya bu istikrar devam edecek ya da AK Parti üzerinden Türkiye zayıflatılıp kaotik bir dönemin önü açılacak.

Gerçekten de Haziran seçimlerinde çıkan sonuçlardan AKP’nin tek başına iktidara gelmesinin mümkün olmadığı anlaşılıyor. Ülke erken seçim yoluna düşmüşken, iki korkunç saldırı geliyor:

  • Önce 20 Temmuz 2015’te Urfa’nın Suruç ilçesinde bir bomba patlıyor. 34 kişi hayatını kaybediyor.
  • Ardından, 1 Kasım’daki erken seçime yalnızca 15 gün kala Ankara Katliamı geliyor. 10 Ekim’de gerçekleşen katliamda 107 kişi hayatını kaybediyor.

Başbakan Davutoğlu’nun patlamaların ardından yaptığı açıklama ise korkunç: “Şimdi, Ankara’daki terör saldırısı sonrasında anketler yaptık ve kamuoyunun nabzını tutuyoruz. Oylarımızda bir yükseliş trendi var. Yüzde 44 bandına doğru yükselme trendi devam ediyor.

Cumhurbaşkanı ve yavrusu

Başbakan olduktan sonra, Davutoğlu’nun Cumhurbaşkanı Erdoğan ile girdiği tabiyet ilişkisinin nasıl alaya alındığını hepiniz biliyorsunuz. Onu gözlüklü ufak bir çocuk, Erdoğan’ı ise ağabey/baba gibi tasvir eden karikatürler ne kadar da çok.

Bu da 1991 yılından bir karikatür. Turgut Özal ile Mesut Yılmaz arasındaki ilişkiyi hicvediyor:

Yilmaz_Hibir

Faşizmin güçlü bir liderin karizmasına yaslanma eğilimi o zaman da vardı. Bu “güçlü” liderin iktidar koltuğuna kazık çakıp, elindeki imkanları çocuklarına peşkeş çekmesi de bir o kadar yaygınmış anlaşılan:

Ozalien_Hibir

Bu karikatür 1992 yılından. Özal’ın “ağzına geleni söylemesinden“, “tek başına hareket etmesinden” ve ülkenin başına musallat olmasından yakınıyor. Arkadaki yumurtalar ise daha da ilginç: Efe ve Ahmet, Turgut Özal’ın iki oğluydu. Korkut ağabeyi, Semra ise eşiydi.

Eğer toplumsal değişimden, ülkenin başına musallat olanların isminin değişmesini anlıyorsanız, gerçekten de bu yaşadığımız Yeni Türkiye. Ama bence, Özal’ın yerini Erdoğan, Efe’nin yerini Sümeyye, Ahmet’in yerini Bilal almış, ama geri kalan her şey aynı kalmış. Bu bildiğin Eski Türkiye.

AKP’li bir milletvekili geçende “Erdoğan’a dokunmak bile inanın ibadettir” diyordu. Bir diğeri “onun sözü Peygamber sünnetidir” demişti. Aşağıdaki karikatür de, Turgut Özal’ın Cumhurbaşkanı olmasının ardından, ANAP’a kimin başkanlık edeceği tartışmalarını hicvediyor. Sözde demokrat, özünde şefine bağlı aşiret örgütlenmesinden farksız düzen partilerinin değişmeyen manzarası bu:

Milletvekili_Hibir

Öte yandan, yeni-sömürgelerdeki faşist şefler ne kadar güçlü görünürlerse görünsünler, emperyalizmin memuru olarak çalıştıklarını hiç unutmazlar. Ara sıra hizaya çekildiklerinde, birkaç kere gürler ama hiç yağmazlar.

2016 Haziran ayında Almanya ile AKP hükümeti arasında yaşanan gerilimi hatırlarsınız. Alman Parlamentosu “Ermenilere ve diğer Hıristiyan azınlıklara yönelik soykırımın hatırlanıp anılması” başlıklı bir tasarıyı kabul etmişti. Bunun ardından da çeşitli bürokrat ve politikacılar Almanya’ya tepki göstermişti. Sonra hiçbir şey olmadı.

Meğer bunun bir benzeri  25 yıl önce de yaşanmış. Hıbır da bunu kapağına taşımış:

Almanya_Hibir

İktidar partileri tarafında eski Türkiye’nin durumu böyleymiş. Peki ya muhalefet tarafında?

Benzerlik burada da huzursuzluk verecek kadar çok. Hatta, bazı şeyler değişmeden kalmış. Hıbır dönemin ana muhalefet partisi SHP’yi kapağına böyle çıkarmış:

 

Muhalefet_Hibir

Hayır, o ortadaki adam Kemal Kılıçdaroğlu değil. Evet, o soldaki adam Deniz Baykal. Hâlâ. Düzen değişmeyince, onun ehlileşmiş muhalefeti de değişmiyor tabii. Sözde demokrasi rejimine, bir sözde muhalefet lazım ki oyun devam edebilsin.

Hıbır dergisi, bugün de sık yapılan bir yanlışı yapmış burada. SHP, CHP gibi düzenden beslenen muhalefet partilerinin düşük profilini, onların beceriksizliklerine, bilgisizliklerine, sen-ben kavgasına bağlamış. Oysa gerçek başka: Geçmişte de, bugün de, böyle partiler emniyet sübabı olarak orada duruyorlar. Amaçları sahici bir muhalefet değil. Halkın öfkesinin, yine düzene yönlendirilmesini amaçlıyorlar, o kadar. Bugün hala CHP’yi gerçek bir alternatif sanarak, umuda kapılanlar olduğuna göre (“aslında bir toparlanabilseler, ah…”), işlevlerini yerine getiriyorlar gibi görünüyor.

2016 yılından bir haber, “4 işsizden 1’i üniversite mezunu” diyor. AKP Türkiye’sinde halkın sorunlarından biri de bu. Eğitimli işsizliği, AKP döneminde katlanarak çoğalmış. 2000 yılında 143 bin üniversiteli işsiz varken, 15 yıl sonra bu sayı 780 bine çıkmış. 5 kattan fazla bir artış.

Belli ki bu sorun da eski Türkiye’nin sorunlarından. Hıbır‘ın 1991 yılındaki sayılarından birinin kapağı şöyle:

İssizler_Hibir

Bir ülkede infazlar, işsizlik, siyasi krizler ardı ardına gelir de, o ülkede direniş olmaz mı? 1990’lar yalnızca devletin baskılarıyla değil, Türkiye halklarının direnişleriyle de bilinen yıllardır.

Haziran Ayaklanması kadar geniş çaplı olmasa da, 1989 yılında işçi eylemleriyle başlayan, 1989 Bahar Eylemleri adıyla bilinen bir uyanış dönemi yaşanmıştı. Bu eylemler 1992 yılına dek büyüyerek devam etmişti.

Hıbır dergisi, Haziran 1991 sayılarından birinin kapağını bu eylemlere ayırmış:

Direnis_Hibir

Bu karikatürün her yanını, AKP’nin Yeni Türkiye propagandasının ışığında incelemek mümkün. “Padişah istifa” diyen TEK İşçileri bir yanda, “Gazetelere kalırsa bizim eylemlerden kimsenin haberi olmuyo kardeş” diyen Yol-İş İşçisi öte yanda. Gezi Ayaklanması döneminde “penguen medyası” diye ün salan tekelci medyanın, işine geleni haberleştirme geleneği çok eski.

Olur da faşizmi “Yeni Türkiye” argümanlarıyla savunmaya çalışan biriyle karşılaşırsanız, ona bu karikatürleri gösterin. Aradaki 5 farkı bulsun.yazisonuikonu



Yorum yok

Ekleyin